Дабраталюбства. Ава Дарафей

Прападобны Ава Дарафей жыў у Палесціне ў канцы VI — пачатку VІІ стагоддзя i змоладу вывучаў свецкія навукі. Пад уплывам старцаў Варсануфія ды Іaaнa (апошні быў яго духоўным настаўнікам) прыняў манашаства. Калі сам стаў настаяцелем, вучні з’явіліся i ў яго. Павучанні Авы Дарафея, сказаныя вучням, змешчаны ў кнізе «Дабраталюбства», т.2 (выданне Свята-Tpoiцкай Сергіевай лаўры, 1992 г.).

Асобныя з гэтых павучанняў, можна сказаць, папрасіліся на пераклад. Можа таму, што падаліся мне вельмі важнымі для духоўнага ўдасканалення чалавека і сталі часткаю майго ўласнага досведу. Асмелюся прапанаваць іх увазе чытачоў.

Ад перакладчыка

 

1. Па дабрыні сваёй Бог даў нам запаведзі, якія ачышчаюць нас, каб мы, калі пажадаем, маглі следаваннем запаведзяў збавіцца не толькі ад грахоў, але і ад саміх страсцей. Бо грахі адно, а страсці другое. Страсці ёсць гнеў, славалюбства, нянавісць, злая жарсць і таму падобнае. Грахі ж ёсць уласна дзеянні страсцей, калі хто выяўляе іх на справе, г. зн. даводзіць да цела тое, чаго вымагаюць страсці; бо можна мець страсці, але не дзейнічаць згодна з імі.

2. Закон (стары) меў за мэту навучыць нас не чыніць таго, ад чаго самі не хочам пацярпець; таму ён і спыняе нас толькі ад учынення зла. Цяпер жа (у Новым Запавеце) патрабуецца выгнаць саму страсць, што пабуджае рабіць зло, — саму нянавісць, саму юрлівасць, само славалюбства і г.д.

3. (…) З-за чаго нападаюць на нас усемагчымыя скрухі? Ці не з-за гордасці? Чалавек быў створаны для асалоды і знаходзіўся ў раі. Але яму давялі не рабіць аднаго ўчынка, а ён зрабіў. Бачыш гордасць? Бачыш непакорнасць, дачку гордасці? — Тады Бог сказаў сабе: чалавек не ўмее цешыцца адной радасцю; калі ён не зведае бедаў, то пойдзе яшчэ далей і зусім згіне; калі не зведае, што такое скруха і праца, то не даведаецца, што такое радасць і спакой, — і выгнаў яго з раю. Так яго ўручылі ўласнаму самалюбству і ўласнай волі, каб яны скрышылі косці яго і каб праз тое ён навучыўся слухацца не сябе самога, а жыць па запаведзях Божых, і каб сама пакута непаслушэнства навучыла яго асалодзе паслухмянасці. (…) Як бы так: вы напрацаваліся і напакутаваліся, адчулі на сабе ліхія дзеянні непакорнасці: прыйдзіце ж цяпер і ўверуйце; ажывіце сябе зміранасцю духу. Замест высакамернасці, якой вы сябе ўмярцвілі.

4. Нехта са старцаў казаў: перш за ўсё трэба нам мець пакору. Чаму ён так сказаў? Чаму не сказаў, што найперш трэба мець устрыманне, альбо страх Божы, альбо веру? Чаму ж ён, абмінуўшы ўсё такое важнае, выставіў наперад мудрасць пакоры (зміранасці)? — Старац паказвае нам, што ні страх Божы, ні міласэрнасць, ні вера, ні ўстрыманне, ні іншая якая добрая якасць не можа быць дасканалаю без зміранасці душы. Бо зміранасць адбівае ўсе стрэлы ворага і супраціўніка. Усе святыя крочылі гэтым шляхам (…)

11. Той жа старац казаў: зміранасць ні на кога не гневаецца і нікога не ўгняўляе. Зміранасць прыцягвае на душу благадаць Божую; тая ж, прыйшоўшы, збаўляе душу ад дзвюх цяжкіх страсцей. Бо што можа быць горай, чым гневацца на бліжняга і ўводзіць яго ў гнеў? Ды што я кажу — быццам зміранасць збаўляе ад дзвюх страсцей. — Збаўляе душу ад ўсялякай страсці і ад усялякай спакусы. Зміранасцей бывае дзве, гэтак жа як і разнавіднасці гардыні дзве. Першы від гордасці ў тым, калі хто дакарае брата, асуджае яго і зневажае як нічога не вартага, а сябе лічыць вышэйшым за яго. Той, калі не апамятаецца і не выправіцца, то паступова прыйдзе і да другой гордасці, што ганарыцца супраць самога Бога і прыпісвае сабе ўсе подзвігі і даброты, а не Богу, як быццам сам па сабе здабыў іх, сваімі ведамі і розумам, а не спрыяннем Божым. З гэтага можна бачыць, у чым сутнасць дзвюх зміранасцей. Першая зміранасць у тым, каб лічыць брата свайго разумнейшым і ва ўсім дасканалейшым за сябе альбо лічыць сябе ніжэйшым за ўсіх. Другая зміранасць у тым заключаецца, каб свае подзвігі прыпісваць Богу. Гэта і ёсць дасканалая зміранасць святых (…)

14. Дасканалая зміранасць прыходзіць з выкананнем запаведзяў. Калі на дрэве вырастае шмат пладоў, то самі плады гнуць, схіляюць галіны долу; галіна ж без пладоў імкнецца ўгору і расце прама. Ёсць нават такія дрэвы (лімонныя), каторыя не даюць плоду, пакуль іх галіны задраныя; але хто возьме ды падвесіць камень, нагне галіну, тады яна дасць плады. Так і душа — калі зміраецца, тады дае плады, і чым болей прыносіцца пладоў, тым больш зміраецца (…)

17. Стварыўшы чалавека, Бог пасеяў у ім нешта Божае — нейкі падобны да іскры помысел, што нясе ў сабе святло і цеплыню, — помысел, які прасвятляе розум і паказвае яму, што ёсць дабро і што ёсць зло. Называецца гэта сумленнем, яно і ёсць натуральны наш закон. Следуючы гэтаму закону — сумленню, Патрыярхі і ўсе Святыя раней, чым напісаўся закон, дагадзілі Богу. Ды калі людзі праз грэхападзенне занядбалі і патапталі сумленне, тады спатрэбіўся закон пісаны, спатрэбіліся Прарокі, спатрэбілася само прышэсце Уладара нашага Іісуса Хрыста, — каб падняць і ўзвысіць сумленне, каб засыпаную іскру гэтую зноўку раздзьмуць выкананнем Яго запаведзяў.

18. Цяпер у нашай уладзе ці зноў засыпаць іскру гэтую, ці даць ёй свяціцца ў нас і прасвятляць нас, калі будзем слухацца.

19. Сумленне завецца супернікам, бо заўжды супраціўляецца злой нашай волі і нагадвае нам, што мы павінны рабіць, але не робім, і калі што непамыснае чынім — асуджае нас (…)

20. Будзем жа захоўваць нашае сумленне, пакуль знаходзімся на свеце гэтым. І не дапусцім, каб яно выкрывала нас у нейкай справе, не будзем парушаць яго ні ў чым, хаця б у самым дробным.

21. Сумленне захоўваць неабходна і ў адносінах да Бога, і ў адносінах да блізкіх, і ў адносінах да рэчаў. У адносінах да Бога той захоўвае сумленнасць, хто не адпрэчвае Яго запаведзяў (…) Сумленнасць у адносінах да блізкіх патрабуе, каб зусім не рабіць нічога такога, што, як вядома, абражае ці спакушае людзей словам, альбо справай, альбо выглядам, альбо позіркам. Захаванне сумленнасці ў адносінах да рэчаў абавязвае, каб мы не абыходзіліся кепска ні з якай рэччу, не давалі ёй псавацца, не выкідалі без патрэбы. Ва ўсіх гэтых выпадках неабходна захоўваць сумленне чыстым і не заплямленым, каб не трапіць у бяду, ад якой сам Гасподзь перасцярагае нас (Мф, 5, 26).

25. Айцы казалі, што чалавек набывае страх Божы, калі мае памяць смерці і памяць пакут, — калі штовечар выпытвае сябе, як правёў дзень, і шторанак — як прайшла ноч, калі не будзе дзёрзкі і, нарэшце, калі будзе знаходзіцца ў цесным кантакце з чалавекам, які баіцца Бога. (…)

26. Дзёрзкасць бывае разнастайнай: можна быць дзёрзкім і словам, і рухам, і паглядам. Ад дзёрзкасці каторы ўпадае ў пустаслоўе, гаворыць мірское, робіць смешнае і заклікае іншых да непрыстойнага смеху. Дзёрзкасць і ў тым, калі хто дакранецца да іншага без патрэбы, пакажа пальцам на рагатуна, піхне каго, вырве штосьці з рук, бессаромна на каго пазірае: усё гэта чыніць дзёрзкасць, усё гэта з-за таго, што ў душы няма страху Божага… (…)

29. (…) Няма людзей больш няшчасных і блізкіх да пагібелі, чым тыя, што не маюць настаўніка на шляху Божым. Бо сказана было: имже несть управления, падають, якоже листвіе. — Ліст спачатку заўжды бывае зялёны, цвітучы, прыгожы, але потым паступова засыхае, падае і нарэшце — топчацца нагамі. Так і чалавек, нікім не скіраваны, перш заўсёды мае стараннасць да посту, дбання, маўклівасці, паслушання ды іншых дабрадзеянняў; потым стараннасць гэтая мала-памалу ахалоджваецца (…) і ён падае і становіцца ўрэшце пакорным рабом ворагаў, якія робяць ужо з ім, што хочуць.

31. Калі мы не адкрываем сваіх думак і намераў і не пытаемся парады ў вопытных, тады трымаемся сваёй волі і слухаем свае апраўданні (г. зн. тое, што самі лічым праведным). І тады, робячы нібыта добрую справу, мы самі сабе расстаўляем сеці і гінем, таго не разумеючы. Бо як можам мы зразумець волю Божую альбо цалкам ёй следаваць, калі верым самім сабе і трымаемся сваёй волі? — Вось чаму ава Пімен і гаварыў, што «воля наша ёсць медная сцяна паміж чалавекам і Богам».

32. Таго, хто давярае свайму розуму і следуе ўласнай волі, вораг як хоча паніжае. Да тых жа, хто з парадай усё робіць, няма яму доступу. Таму ён ненавідзіць усялякае дапытванне і настаўленне з прычыны яго, ненавідзіць сам голас, сам гук такіх словаў. І ці скажам, чаму? — Таму што ведае: козні яго ўраз адкрываюцца, як толькі пачнуць пытацца і гаварыць пра карыснае. А ён нічога так не баіцца, як быць выкрытым (…)

34. Я заўсёды кажу вам, што ад нязначных паслабленняў самім сабе даходзім мы і да значных грахоў. Што цяжэй за грэх асуджэння блізкага? Што настолькі не прымае Бог і ад чаго адварочваецца? І аднак жа ўсялякае вялікае зло прыходзіць да чалавека ад нібыта дробнага, — ад таго, што ён дазваляе сабе малое нараканне на бліжняга свайго. Бо калі тое дазваляецца, тады розум пачынае пакідаць свае грахі без увагі і заўважаць грахі іншых. А з гэтага (ад навыка да гэтага) вынікаюць плёткі, папрокі, зласлоўе і, нарэшце, — згубнае асуджэнне (…)

36. Фарысей, молячыся і дзякуючы Бога за свае добрыя якасці, не схлусіў, але казаў ісціну і не за тое быў асуджаны: мы і павінны дзякаваць Богу, калі спадобіліся здзейсніць што-небудзь добрае, бо менавіта ён дапамог і садзейнічаў нам у гэтым. Не за гэта быў ён асуджаны і не за тое, што прамовіў: несмь, якоже прочіи человецы. Але тады, калі звярнуўшыся да мытара сказаў: или якоже сей мытарь; тады падпаў пад асуджэнне (за асуджэнне іншага).

37. Аднаму Богу належыць апраўдваць або асуджаць, паколькі ён ведае душэўны стан кожнага, сілу, імкненні і здольнасці, — і суадносна з гэтым асуджае альбо апраўдвае — праведна. Бо хто можа дакладна ведаць пра ўсё, акрамя Адзінага, што ўсіх стварыў і ўсё ведае.

48. Ці добрае нам хто зробіць, ці зло ўчыніць, трэба нам глядзець угару і дзякаваць Бога за ўсё, што здараецца з намі, заўжды дакараючы саміх сябе і гаворачы, што калі выпала нам добрае, то гэта праява міласці Божай, а калі злое — то за грахі нашыя.

49. Ліхія мы, штодзень граху паддаючыся і страсцям сваім патураючы! Пакінулі мы шлях праўдзівы, паказаны нам айцамі, — шлях самадакарання ды ідзем крывымі сцежкамі дакарання бліжніх. І кожны з нас стараецца ва ўсялякай справе ўскласці віну і адказнасць на брата свайго; кожны лянуецца і не трымаецца запаведзяў, а ад бліжніх патрабуе іх выканання.

 

Пераклад Галіны Каржанеўскай

Распечатать Распечатать

Комментирование закрыто.